عصر کرد - ایرنا / یک دستگاه ایکسری مینیاتوری با موفقیت در فضا آزمایش شده که میتواند تحولی در سلامت فضانوردان ایجاد کند. این فناوری نه تنها برای تشخیص شکستگی در ماه کاربرد دارد، بلکه به مناطق روستایی و محروم زمین نیز خدمات پزشکی پیشرفته ارائه میدهد.
این فناوری در مأموریت فرَم۲(Fram2) روی یک سفینه اسپِیسایکس (شرکت خصوصی آمریکایی سازنده فضاپیما) بهکار گرفته شده است.
تا پیش از این، فضانوردان در مأموریتهای فضایی فقط به دستگاههای سونوگرافی برای تشخیص آسیبها دسترسی داشتند؛ اما سونوگرافی برای انتقال امواج صوتی به محیطی مانند هوا یا مایع نیاز دارد، در حالی که ایکسری در خلأ نیز قابل استفاده است. مشکل اینجا بود که دستگاههای ایکسری معمولی، بزرگ، سنگین، پرمصرف و به لرزش حساس بودند و در هنگام پرتاب یا بازگشت به جَو زمین آسیب میدیدند.
با توجه به برنامههای جدید برای استقرار پایگاه روی ماه و سفرهای طولانیتر فضایی، احتمال آسیبدیدگی فضانوردان افزایش یافته و نیاز به دستگاههای ایکسری در فضا بیش از پیش احساس میشود.
آزمایش موفق در مدار زمین
دکتر شینا گیفورد (Sheyna Gifford)، پزشک و استادیار پزشکی فضایی در کلینیک مایو آمریکا، تصمیم گرفت یکی از دستگاههای ایکسری حملشدنی را در شرایط واقعی فضا آزمایش کند. این دستگاهها در زمین کاربرد گستردهای دارند و حتی با انرژی خورشیدی کار میکنند و افرادی بدون تخصص پزشکی نیز میتوانند از آنها استفاده کنند.
اولین آزمایش در سال ۲۰۲۲ میلادی در یک پرواز بیوزنی (که با پرواز در مسیری هلالشکل، شرایط بیوزنی را برای چند لحظه شبیهسازی میکند) انجام شد و تصویری از دست یکی از خدمه تهیه گردید؛ اما آزمایش اصلی در ۳۱ مارس ۲۰۲۵ میلادی با پرتاب مأموریت فرَم۲ (Fram2) انجام شد. از چهار فضانورد در مدار زمین که هیچکدام پزشک نبودند و فقط چهار ساعت آموزش دیده بودند، خواسته شد از یک ساعت هوشمند، دست، شکم، لگن و قفسه سینه ایکسری بگیرند.
تصاویر بهصورت دیجیتال ثبت شدند و فضانوردان بلافاصله توانستند آنها را بررسی کنند. پزشکان متخصص در مرکز کنترل مأموریت، این تصاویر را با نمونههای مشابه روی زمین مقایسه کردند و تشخیص دادند که کیفیت تصاویر فضایی برای تشخیص شکستگیها کافی است.
بازگشت سالم و پیشنهادات برای آینده
دستگاه ایکسری پس از بازگشت به زمین تنها آسیب جزئی به بدنه خارجی خود دیده بود. فضانوردان گزارش کردند که استفاده از دستگاه آسان بوده و پیشنهاد کردند در آینده طراحی بهتری برای محکمکردن آن در کابین انجام شود.
دکتر گیفورد گفت: گمان میکردیم که یک دستگاه ایکسری معمولی و غیرتخصصی، شانس بالایی برای سالمماندن در آزمایشهای پیش از پرتاب و کارکرد در فضا توسط فضانوردانی با آموزش محدود داشته باشد. اکنون با ثبت اولین تصاویر ایکسری از بدن انسان و تجهیزات در فضا، مطالعه ما نشان داده است که تصویربرداری ایکسری در مدار امکانپذیر است و میتواند تواناییهای تشخیصی را برای حفظ سلامت فضانوردان افزایش دهد.
کاربردهای فراتر از سلامت فضانوردان
دستگاههای ایکسری در فضا فقط برای سلامت فضانوردان کاربرد ندارند. از آنها میتوان برای بازرسی آسیبهای احتمالی به تجهیزات الکترونیکی، لباسهای فضایی و حتی ماهنوردها برای تحلیل سطح ماه استفاده کرد. گیفورد امیدوار است که بتواند این دستگاهها را کوچکتر، مقاومتر و کاربردیتر کند تا در مأموریتهای آینده نیز بهکار روند.
تحول در مناطق محروم زمین
این فناوری فقط برای فضا مفید نیست. دستگاههای ایکسری کوچک، سبک و قابلحملی که تصاویر دیجیتال باکیفیت تولید میکنند و میتوان آنها را روی تبلت یا گوشی هوشمند بررسی کرد، برای گروههای امداد در مناطق دورافتاده یا فضاهای تنگ بسیار ارزشمند هستند. همچنین میتوانند مراقبتهای پزشکی را در روستاها و شهرهای کوچک دور از بیمارستانهای بزرگ متحول کنند و بار را از دوش آن مراکز بردارند.
گیفورد در پایان گفت: پراکندهسازی سامانههای ایکسری مینیاتوری خودکار در سراسر جهان میتواند تحولی بزرگ در سلامت عمومی بهوجود آورد. به گفته گیفورد، کاربرد ایکسری محدود به فضا نیست و این فناوری میتواند روی زمین نیز تحولی بزرگ ایجاد کند.
تفاوت ایکسری و سونوگرافی در فضا
این دستگاه جدید قرار نیست جایگزین سونوگرافی در فضا شود، بلکه مکملی برای آن است. سونوگرافی برای بررسی بافتهای نرم مانند عضلات و اندامهای داخلی کاربرد دارد، در حالی که ایکسری برای تشخیص شکستگیهای استخوانی و بازرسی تجهیزات بهکار میرود. در شرایطی که استفاده از سونوگرافی ممکن نیست، مانند خلأ فضا یا نیاز به تشخیص شکستگی، این دستگاه میتواند وارد عمل شود.