عصر کرد - سلامت نیوز / پژوهشگران دریافته‌اند که ۲۴ ساعت روزه‌داری می‌تواند با افزایش یک باکتری مفید در روده، سلول‌های این اندام را برای بازسازی پس از آسیب پرتویی آماده کند؛ کشفی که شاید در آینده به کاهش عوارض پرتودرمانی در بیماران مبتلا به سرطان کمک کند.
پژوهش جدید دانشمندان مرکز سرطان ام‌دی اندرسون دانشگاه تگزاس نشان می‌دهد که تنها ۲۴ ساعت روزه‌داری می‌تواند با افزایش یک باکتری مفید روده، سازوکارهای طبیعی ترمیم بافت روده را فعال کند. این یافته که فعلاً در مطالعات پیش‌بالینی به دست آمده است، می‌تواند زمینه‌ساز روش‌های جدیدی برای محافظت از بافت‌های سالم در طول درمان سرطان باشد.
پژوهشگران دریافته‌اند که روزه‌داری ۲۴ ساعته می‌تواند روده را برای مقابله با آسیب‌های ناشی از پرتودرمانی آماده کند. این مطالعه نشان می‌دهد که یک باکتری خاص روده در فعال‌سازی این پاسخ ترمیمی نقش اساسی دارد.
این پژوهش که در مجله علمی Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) منتشر شده، با همکاری هلن پیونیکا-ورمز، استاد انکولوژی پرتودرمانی تجربی، و کونال رای، استاد پزشکی ژنومیک، انجام شده است.
به گفته پیونیکا-ورمز، روزه‌داری به سلول‌های روده کمک می‌کند تا پیش از وقوع آسیب، برای واکنش سریع‌تر و مؤثرتر آماده شوند؛ درست مانند زمانی که سلول‌ها برای مواجهه با یک وضعیت اضطراری از قبل آموزش می‌بینند.
چرا پرتودرمانی می‌تواند به روده آسیب بزند؟
پرتودرمانی یکی از روش‌های رایج درمان سرطان‌های ناحیه شکم، از جمله سرطان‌های پانکراس، کولورکتال و برخی سرطان‌های زنان است. اگرچه این روش برای از بین بردن سلول‌های سرطانی به کار می‌رود، ممکن است به بافت‌های سالم اطراف تومور نیز آسیب برساند.
روده کوچک به دلیل برخورداری از پوششی ظریف و حساس، به‌ویژه در برابر پرتوها آسیب‌پذیر است. آسیب به این لایه محافظ می‌تواند باعث بروز علائمی مانند تهوع، اسهال و عفونت شود. در موارد شدیدتر، آسیب‌های روده‌ای حتی ممکن است عوارض تهدیدکننده زندگی ایجاد کنند.
این عوارض می‌توانند میزان پرتویی را که پزشکان با ایمنی قابل قبول برای بیمار تجویز می‌کنند، محدود کنند و در نتیجه بر گزینه‌های درمانی تأثیر بگذارند.
پژوهش‌های پیش‌بالینی قبلی آزمایشگاه پیونیکا-ورمز نشان داده بودند که روزه‌داری پیش از قرار گرفتن در معرض پرتو می‌تواند به بهبود عملکرد روده پس از آسیب کمک کند؛ اما سازوکار دقیق این اثر هنوز مشخص نبود.
مطالعه جدید بخشی از این معما را حل کرده و با شناسایی یک باکتری مشخص، نقش آن را در آماده‌سازی سلول‌های روده برای ترمیم توضیح داده است.
روزه‌داری ۲۴ ساعته چگونه سازوکار ترمیم روده را فعال می‌کند؟
محققان دریافتند که ۲۴ ساعت روزه‌داری باعث افزایش میزان یک باکتری مفید به نام Akkermansia muciniphila یا به اختصار AKK در روده کوچک می‌شود.
این باکتری ماده‌ای به نام پروپیونات تولید می‌کند که با ایجاد تغییراتی درون سلول‌های روده، آنها را برای بازسازی بافت پس از آسیب ناشی از پرتو آماده می‌کند.
پروپیونات در کنار سایر تغییرات متابولیکی ناشی از روزه‌داری، بر پروتئین‌هایی به نام هیستون تأثیر می‌گذارد. هیستون‌ها پروتئین‌هایی هستند که DNA در اطراف آنها بسته‌بندی می‌شود و در تنظیم فعالیت ژن‌ها نقش دارند.
افزوده‌شدن نشانگرهای شیمیایی کوچک به هیستون‌ها می‌تواند بر فعال یا غیرفعال شدن ژن‌ها اثر بگذارد، بدون آنکه توالی اصلی DNA تغییر کند.
این تغییرات باعث می‌شوند بخش‌هایی از DNA در دسترس‌تر قرار بگیرند و سلول‌ها بتوانند ژن‌های مرتبط با بازسازی بافت را فعال کنند. در نتیجه، جمعیتی از سلول‌های روده که برنامه‌های ترمیمی را در خود دارند، افزایش می‌یابد.
به بیان ساده، روزه‌داری سلول‌های روده را پیش از آسیب با دستورالعمل‌های زیستی لازم برای ترمیم آماده می‌کند. هنگامی که روده در معرض پرتو قرار می‌گیرد، این سلول‌های آماده‌شده می‌توانند تکثیر شوند و در بازسازی پوشش آسیب‌دیده روده نقش داشته باشند.
نقش کلیدی یک باکتری مفید در ترمیم روده
برای بررسی اهمیت باکتری AKK، پژوهشگران آن را به‌طور انتخابی از بدن حذف کردند. در غیاب این باکتری، روزه‌داری دیگر همان اثرات ترمیمی و محافظتی را ایجاد نمی‌کرد.
نکته قابل توجه این بود که پاسخ محافظتی تنها زمانی دوباره برقرار شد که باکتری در کنار روزه‌داری به بدن بازگردانده شد. این یافته نشان داد که هیچ‌یک از این دو عامل به‌تنهایی برای ایجاد اثر کامل مشاهده‌شده در مطالعه کافی نیستند.
نتایج حاکی از آن است که روزه‌داری صرفاً متابولیسم روده را به‌طور موقت تغییر نمی‌دهد، بلکه همراه با باکتری AKK فعالیت سلول‌های روده را پیش از مواجهه با آسیب تغییر می‌دهد و شرایط را برای ترمیم مؤثرتر فراهم می‌کند.
این ارتباط میان تغذیه، باکتری‌های روده و بازسازی سلولی می‌تواند مسیر تازه‌ای برای تقویت توانایی بدن در ترمیم بافت‌های آسیب‌دیده ایجاد کند.
آیا باکتری‌های روده می‌توانند درمان سرطان را ایمن‌تر کنند؟
با وجود امیدوارکننده بودن نتایج، این پژوهش هنوز در مرحله پیش‌بالینی قرار دارد. برای مشخص شدن اینکه آیا همین سازوکار در بدن انسان نیز عمل می‌کند و می‌تواند پیامدهای درمان را بهبود دهد، به مطالعات بیشتری نیاز است.
یکی از مسیرهای احتمالی تحقیقات آینده، بررسی امکان استفاده از این سازوکار برای محافظت از سایر بافت‌های سالم در برابر عوارض درمان سرطان است. پژوهشگران به‌ویژه به بافت‌هایی که سلول‌های آنها به‌سرعت تقسیم می‌شوند، مانند مغز استخوان، علاقه‌مند هستند؛ زیرا این بافت نیز ممکن است در جریان درمان آسیب ببیند.
در صورت تأیید نتایج در پژوهش‌های بعدی، ممکن است کارآزمایی‌های بالینی برای بررسی تأثیر فعال‌سازی این مسیر ترمیمی در بیماران تحت پرتودرمانی شکمی انجام شوند.
نکته مهم این است که این کشف می‌تواند به تولید روش‌هایی منجر شود که بدون نیاز به روزه‌داری، همین اثرات محافظتی را ایجاد کنند. استفاده از باکتری‌های مفید یا ترکیبات تولیدشده توسط آنها از جمله گزینه‌هایی است که می‌تواند برای تحریک فرایندهای ترمیمی بررسی شود.
این رویکرد اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا محدودیت غذایی و روزه‌داری ممکن است برای برخی بیماران مبتلا به سرطان عملی یا مناسب نباشد.
کونال رای در این باره گفت: روزه‌داری همیشه برای بیماران سرطانی امکان‌پذیر نیست و این پژوهش از بررسی راهکارهای دیگری برای تقویت روند بهبودی پس از درمان حمایت می‌کند. هدف این است که با مداخلات غذایی، میکروب‌های هدفمند یا متابولیت‌های آنها، ترمیم بافت‌های سالم مؤثرتر انجام شود و بیماران بتوانند درمان‌های مورد نیاز خود را دریافت کنند.