عصر کرد - ورزش 3 /توکسانبایوا روز گذشته در رقابت ماراتنواک زنان بازیهای آسیایی ژاپن، مسافت ۴۲.۱۹۵ کیلومتری را در سه ساعت و ۲۲ دقیقه و ۲۰ ثانیه طی کرد و با فاصله قابل توجهی نسبت به رقبای چینی خود به عنوان نفر اول از خط پایان عبور کرد. دانزنگچو زونگ و ما لی از چین پس از او به ترتیب دوم و سوم شدند، اما بلافاصله پس از پایان مسابقه، مربیان ژاپنی نسبت به کفش مورد استفاده توکسانبایوا اعتراض کردند.
بررسی این موضوع تقریباً تمام روز ادامه داشت و در نهایت مشخص شد کفشی که ورزشکار قزاقستانی به پا داشته، در فهرست کفشهای مورد تأیید فدراسیون جهانی دوومیدانی قرار ندارد. در نتیجه، اعتراض ژاپنیها پذیرفته شد و نتیجه توکسانبایوا باطل شد تا دانزنگچو زونگ به مدال طلا برسد، ما لی نقره بگیرد و یومیکو اومنو از ژاپن صاحب مدال برنز شود.
نکته قابل توجه اینکه توکسانبایوا با کفش ASICS Magic Speed 4 در مسابقه شرکت کرده بود؛ برندی ژاپنی که نامش در فهرست کفشهای مجاز فدراسیون جهانی قرار دارد، اما مدل مشخص مورد استفاده این ورزشکار در فهرست تأییدشده قرار نداشت. البته فدراسیون دوومیدانی قزاقستان نیز اعلام کرده که کفش او پیش از آغاز مسابقه بررسی شده و پس از آن اجازه حضور در رقابت را دریافت کرده بود و به همین دلیل نسبت به تصمیم اتخاذشده اعتراض کرده است.
در جریان بررسی موضوع، توکسانبایوا در صفحه اینستاگرام خود نوشت که حتی اگر مدال طلا از او گرفته شود، برای رسیدن دوباره به این موفقیت بازخواهد گشت. او پس از اعلام رسمی لغو نتیجهاش نیز با انتشار پیامی از افرادی که برای حفظ نتیجه او تلاش کرده بودند، تشکر کرد و نوشت: «من واقعاً میخواستم این طلا را به دست بیاورم. مسیرهای خداوند ناشناخته است و حتی این اتفاق هم من را از رسیدن به رؤیاهایم متوقف نمیکند.»
او در ادامه درباره اتفاق رخداده گفت: «نتیجه لغو شد، اما ما تا پایان جنگیدیم. از تمام ابرقهرمانهایی که برای من جنگیدند تشکر میکنم؛ از مربی شخصیام، تمام اعضای فدراسیون دوومیدانی قزاقستان و وزیر ورزش. امروز من را هزار تکه کردند.»
با وجود این اتفاق، او به شدت مورد تمجید مردم کشورش قرار گرفت و آنها با کامنتهایی مثل «توبرنده شدی، اینها از آن کفشهای ورزشی سرعتی که در داستانهای پریان دیدهام، نیستند. اگر آنها را بپوشیم، قطعاً تندتر نمیدویم یا راه نمیرویم!»، «یاسمینا، تو قهرمانی برای قزاقستان هستی، تو قهرمانی برای تمام دنیا هستی و باز هم این را ثابت خواهی کرد.» و «اونا فقط بهت حسودیشون میشد! تو خیلی فوقالعادهای! ۴۲ کیلومتر فوقالعادهست! ممنون بابت این سواری هیجانانگیز!» به تمجید از او پرداختند.
فدراسیون دوومیدانی قزاقستان نیز در بیانیهای رسمی درباره وضعیت یاسمینا توکسانبایوا توضیح داد و نوشت: «در فهرست کفشهای مجاز فدراسیون جهانی دوومیدانی، برند ASICS قرار دارد، اما مدل مشخص کفشی که یاسمینا در مسابقه استفاده کرد، در این فهرست وجود نداشت. علاوه بر این، کفش ورزشکار پیش از آغاز مسابقه مورد بررسی قرار گرفت و پس از آن به او اجازه داده شد در رقابت شرکت کند.»
فدراسیون دوومیدانی قزاقستان تأکید کرده که پیگیری موضوع و دفاع از حقوق و منافع توکسانبایوا را ادامه خواهد داد، اما در عین حال مسئولیت خود را نیز نادیده نمیگیرد. این فدراسیون اعلام کرد علاوه بر آمادهسازی مناسب ورزشکار و عملکرد او در مسابقات، رعایت مقررات و الزامات فنی و همچنین دفاع مؤثر از منافع ورزشکاران در نهادهای بینالمللی ورزشی اهمیت زیادی دارد.
در بخش دیگری از این بیانیه، فدراسیون قزاقستان اعلام کرده است که پاداش توکسانبایوا را با عنوان قهرمان بازیهای آسیایی پرداخت خواهد کرد. در پایان این بیانیه آمده است: «برای ما یاسمینا قهرمان است. فدراسیون به حمایت از او ادامه خواهد داد. صرفنظر از نتیجه بررسی اعتراض و شکایتی که از سوی ما ارائه شده است، تمام پرداختهای مربوط به پاداش قهرمانی، به طور کامل و از محل منابع مالی خود فدراسیون به او پرداخت خواهد شد.»
توکسانبایوا متولد ۱۶ نوامبر ۲۰۰۴ است و طی سالهای اخیر به یکی از چهرههای اصلی دوومیدانی زنان قزاقستان تبدیل شده است. او در سال ۲۰۲۲ قهرمان قزاقستان شد و حضورش در مسابقات بینالمللی را آغاز کرد. در سال ۲۰۲۳ نیز مدال برنز قهرمانی زیر ۲۰ سال آسیا را در دوی ۱۰ کیلومتر به دست آورد.
این ورزشکار در سال ۲۰۲۵ در مسابقات قهرمانی بزرگسالان آسیا در ماده ۲۰ کیلومتر به مدال برنز رسید و در همان سال در یونیورسیاد تابستانی ششم شد. او همچنین نخستین حضورش در مسابقات قهرمانی جهان بزرگسالان را تجربه کرد و در مسابقات توکیو در ماده ۲۰ کیلومتر در جایگاه بیستوسوم قرار گرفت.
سال ۲۰۲۶ برای توکسانبایوا با یک مصدومیت جدی از ناحیه زانو آغاز شد. او به جراحی نیاز داشت، اما انجام این عمل میتوانست مدت زیادی او را از میادین دور کند و به همین دلیل مسیر درمانی مبتنی بر توانبخشی انتخاب شد. او در ماه مارس در مسابقات قهرمانی آسیای پیادهروی در شهر نومی ژاپن شرکت کرد و به مدال نقره رسید و در ماه ژوئیه نیز در مسابقات قهرمانی زیر ۲۳ سال آسیا در اوردوس چین صاحب مدال برنز شد، اما حالا در بازیهای آسیایی با این چالش مواجه شده است.
نکته عجیب اینکه این اتفاق پیش از این هم برای دوومیدانی ایران رخ داده بود. فاطمه محیطیزاده در جریان رقابتهای هفتگانه، در حالی که تنها یک ماده تا پایان مسابقه باقی مانده بود، به دلیل غیراستاندارد بودن کفشهایش از ادامه رقابتها کنار گذاشته شد. محیطیزاده تا پیش از این اتفاق با ۴۹۲۵ امتیاز در جایگاه دوم قرار داشت و یکی از مدعیان کسب مدال بود.
اما کفش ورزشکاران در مسابقات دوومیدانی چه ضوابطی دارد؟ فدراسیون جهانی دوومیدانی (World Athletics) قوانین مشخص و دقیقی در این زمینه دارد. به طور خلاصه، کفش مورد استفاده ورزشکار باید در فهرست کفشهای مورد تأیید این فدراسیون قرار داشته باشد.
در بخش قوانین فنی «قوانین مسابقات دوومیدانی» فدراسیون جهانی، ماده پنجم به کفش ورزشکاران اختصاص دارد. طبق این ماده، ورزشکار میتواند در مسابقه پابرهنه باشد، کفش بپوشد یا حتی تنها یک کفش به پا داشته باشد، اما در صورت استفاده از کفش، آن کفش باید کاملاً مطابق با مقررات مربوطه باشد.
منظور از این مقررات، «آییننامه کفشهای دوومیدانی» است که فدراسیون جهانی به طور اختصاصی تدوین کرده و در تمام مسابقاتی که امکان کسب امتیاز رنکینگ جهانی دوومیدانی در آنها وجود دارد، از جمله مسابقات دوومیدانی بازیهای آسیایی، اجرا میشود.
این آییننامه درباره مواردی مانند ضخامت کفی کفش، مشخصات میخها و ویژگیهای مواد مورد استفاده، الزامات مشخصی تعیین کرده است. هدف اصلی این قوانین جلوگیری از آن است که ورزشکار بتواند از طریق کفش، مزیت اضافی و غیرمتعارفی در مسابقه به دست بیاورد. همچنین، اصل بر این است که کفشهای مورد استفاده در مسابقات باید به صورت عمومی عرضه و به تولید انبوه رسیده باشند تا ورزشکاران در نقاط مختلف جهان امکان خرید و استفاده از آنها را داشته باشند و عدالت رقابتی حفظ شود.
با این حال، ورزشکاران سطح بالا گاهی کفشهای خود را با همکاری برندها به صورت اختصاصی طراحی یا تغییر میدهند. طبق آییننامه کفشهای دوومیدانی، اگر ورزشکاری بخواهد از کفش سفارشی یا تغییریافته در مسابقه استفاده کند، باید مدارک کافی برای اثبات ضرورت پزشکی آن ارائه دهد و پیش از مسابقه نیز تأیید فدراسیون جهانی را دریافت کند. کفشهای تحقیقاتی که هنوز به صورت عمومی عرضه نشدهاند نیز در صورت طی کردن مراحل مربوطه میتوانند تأیید شوند، اما امکان استفاده از این نوع کفشها در مسابقات تحت نظارت فدراسیون جهانی وجود ندارد.
در نهایت، تمام کفشهای تولید انبوه یا مدلهای خاصی که مورد تأیید فدراسیون جهانی قرار گرفتهاند، باید در فهرست رسمی کفشهای مورد تأیید این نهاد ثبت شوند. اگر کفش مورد استفاده ورزشکار در مسابقه در این فهرست که در واقع حکم «لیست سفید» را دارد، قرار نداشته باشد، نتیجه او به رسمیت شناخته نمیشود.
در شرایط معمول، ورزشکاران پیش از مسابقه باید مدل کفش مورد استفاده خود را به کمیته برگزاری یا داوران مسابقه اعلام کنند. پس از پایان مسابقه نیز مسئولان ویژه بررسی کفش، کفشهای ورزشکاران را بررسی یا به صورت تصادفی کنترل میکنند تا مشخص شود مدل مورد استفاده در فهرست کفشهای مورد تأیید قرار دارد یا خیر.
با این حال با توجه به ماجرای یاسمینا توکسانبایوا و اتفاق مشابهی که برای فاطمه محیطیزاده رخ داد، به نظر میرسد ابهام یا خلأ قابلتوجهی در نحوه اجرای این قوانین وجود دارد، به خصوص که کفش توکسانبایوا پیش از مسابقه بررسی شده و اجازه حضور او صادر شده بود، اما پس از پایان رقابت نتیجهاش لغو شد. هر چند با توجه به رقابتی که ایران و قزاقستان در جدول مدالهای بازیهای آسیایی، ایران حالا امیدوار است اعتراض فدراسیون قزاقستان به نتیجه نرسد تا شانس بیشتری برای عبور از این کشور در جدول مدالها داشته باشد.