عصر کرد - داروهای GLP-1 و آلزایمر موضوع یک بررسی علمی جدید بودهاند. پژوهشگران دریافتند داروهایی مانند سماگلوتاید و لیراگلوتاید ممکن است در مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی به کاهش پروتئینهای مرتبط با آلزایمر کمک کنند، اما تأثیر قطعی آنها در انسان هنوز مشخص نیست.
داروهای GLP-1 و آلزایمر در سالهای اخیر توجه بسیاری از پژوهشگران را به خود جلب کردهاند. داروهایی که ابتدا برای کنترل دیابت نوع ۲ و کاهش وزن توسعه یافتند، اکنون به دلیل احتمال تأثیر بر فرآیندهای مرتبط با بیماری آلزایمر نیز مورد بررسی قرار گرفتهاند.
یک بررسی علمی جدید نشان میدهد داروهای فعالکننده گیرنده GLP-1 ممکن است بتوانند برخی از تغییرات زیستی مرتبط با آلزایمر، از جمله تجمع پروتئینهای آمیلوئید بتا و تاو را کاهش دهند. با این حال، بیشتر شواهد فعلی از مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی به دست آمده و هنوز مشخص نیست که این داروها بتوانند در انسان از ابتلا به آلزایمر جلوگیری کنند یا روند بیماری را متوقف کنند.
این مطالعه در مجله Molecular and Cellular Neuroscience منتشر شده و توسط پژوهشگران به صورت یک مرور نظاممند از تحقیقات پیشین انجام شده است.
داروهای GLP-1 و آلزایمر؛ چرا دیابت و آلزایمر به یکدیگر مرتبط هستند؟
آلزایمر شایعترین علت زوال عقل در جهان است و با تغییرات پیچیدهای در مغز همراه است. دو ویژگی اصلی این بیماری، تجمع پلاکهای آمیلوئید بتا در خارج سلولهای عصبی و تشکیل گرههای پروتئین تاو در داخل نورونها هستند.
آمیلوئید بتا پروتئینی است که در شرایط بیماری میتواند به شکل تودههایی چسبنده در مغز تجمع پیدا کند و باعث التهاب و اختلال عملکرد سلولهای عصبی شود. از سوی دیگر، پروتئین تاو که به حفظ ساختار سلولهای عصبی کمک میکند، در آلزایمر دچار تغییرات شیمیایی شده و به شکل گرههایی درمیآید که انتقال مواد ضروری داخل سلول را مختل میکنند.
پژوهشگران مدتهاست به ارتباط میان دیابت نوع ۲ و افزایش خطر ابتلا به آلزایمر توجه دارند. مقاومت به انسولین در بدن و مغز میتواند مسیرهای سلولی خاصی را مختل کند و تولید پروتئینهای مرتبط با آلزایمر را افزایش دهد. همین شباهت باعث شده دانشمندان بررسی کنند آیا داروهای تنظیمکننده قند خون میتوانند اثر محافظتی برای مغز داشته باشند.
داروهای GLP-1 و آلزایمر؛ داروهای GLP-1 چگونه ممکن است بر مغز اثر بگذارند؟
داروهای GLP-1 مانند لیراگلوتاید، سماگلوتاید و دولاگلوتاید با تقلید عملکرد یک هورمون طبیعی در بدن، تولید انسولین را افزایش میدهند و به کنترل قند خون کمک میکنند.
گیرندههای این هورمون در بخشهایی از مغز که با حافظه و یادگیری مرتبط هستند نیز وجود دارند. به همین دلیل، محققان بررسی کردهاند که آیا فعال کردن این گیرندهها میتواند بر تجمع پروتئینهای آسیبزا در مغز تأثیر بگذارد.
در بررسی جدید، پژوهشگران تحقیقات منتشرشده از سال ۲۰۱۵ به بعد را تحلیل کردند. آنها ۳۰ مطالعه پیشبالینی روی مدلهای حیوانی و سلولی و همچنین دو مطالعه انسانی را بررسی کردند.
نتایج مطالعات حیوانی درباره داروهای GLP-1 و آلزایمر
در میان داروهای بررسیشده، لیراگلوتاید بیشترین شواهد را داشت. این دارو در حدود دو سوم مطالعات آزمایشگاهی بررسی شده بود.
نتایج نشان داد در بیشتر آزمایشها، لیراگلوتاید توانست میزان آمیلوئید بتا و پروتئین تاو را کاهش دهد. پژوهشگران معتقدند این اثر ممکن است به دلیل کاهش فعالیت آنزیمی به نام BACE1 باشد؛ آنزیمی که در تولید آمیلوئید بتا نقش دارد. همچنین این دارو میتواند مسیرهای پیامرسانی انسولین را بهبود دهد و از تشکیل گرههای تاو جلوگیری کند.
دولاگلوتاید نیز در دو مطالعه حیوانی بررسی شد و هر دو مطالعه کاهش تجمع آمیلوئید بتا و گرههای تاو را نشان دادند. همچنین در این مدلهای حیوانی، بهبودهایی در یادگیری و حافظه مشاهده شد.
شواهد مربوط به اگزناتاید کمتر یکدست بود. برخی مطالعات کاهش آمیلوئید بتا را نشان دادند، اما در همه آزمایشها این نتیجه مشاهده نشد.
در مورد سماگلوتاید، یکی از شناختهشدهترین داروهای این گروه، چند مطالعه حیوانی انجام شد. بیشتر این مطالعات کاهش برخی نشانگرهای مرتبط با آلزایمر را گزارش کردند، اما نتایج کاملاً یکسان نبود.
داروهای GLP-1 و آلزایمر؛ آیا داروهای GLP-1 میتوانند آلزایمر را درمان کنند؟
با وجود نتایج امیدوارکننده در حیوانات، هنوز نمیتوان گفت داروهای GLP-1 درمانی برای آلزایمر هستند. بررسیهای انسانی تاکنون محدود بودهاند.
در یکی از مطالعات انسانی، ۳۸ بیمار مبتلا به آلزایمر به مدت ۲۶ هفته لیراگلوتاید یا دارونما دریافت کردند. نتایج کاهش قابل توجه آمیلوئید بتا یا بهبود شناختی را نشان نداد، اما دارو توانست کاهش مصرف گلوکز در مغز را که نشانهای از عملکرد سلولهای عصبی است، تا حدی حفظ کند.
در مطالعه دیگری روی ۲۱ فرد با اختلال شناختی خفیف که اگزناتاید دریافت کردند، تغییر مشخصی در سطح آمیلوئید بتا و تاو در مایع نخاعی مشاهده نشد.
آینده تحقیقات درباره داروهای GLP-1 و آلزایمر
پژوهشگران تأکید میکنند که نتایج مطالعات حیوانی همیشه به معنای اثربخشی مشابه در انسان نیست. مدلهای حیوانی تنها بخشهایی از بیماری را شبیهسازی میکنند و پیچیدگیهای پیری مغز و مرگ گسترده سلولهای عصبی در انسان را به طور کامل نشان نمیدهند.
همچنین هنوز مشخص نیست این داروها مستقیماً وارد مغز میشوند یا اثرات احتمالی آنها از طریق کاهش التهاب، بهبود سلامت قلب و عروق یا تنظیم بهتر سوختوساز بدن ایجاد میشود.
در حال حاضر، شواهد نشان نمیدهد که داروهای GLP-1 بتوانند آلزایمر پیشرفته را معکوس کنند. با این حال، پژوهشهای آینده ممکن است مشخص کنند که آیا این داروها در مراحل اولیه زندگی یا پیش از بروز علائم شدید، نقشی پیشگیرانه دارند یا خیر.
