عصر کرد - کرمانشاه- انسداد هزاران حلقه چاه غیرمجاز، مدیریت برداشت آب، نصب کنتورهای هوشمند و همافزایی دستگاهها، مسیر کرمانشاه برای حفاظت از منابع آب زیرزمینی است.
خبرگزاری مهر - گروه استانها: آب، فقط یک نیاز روزمره نیست؛ ستون اصلی حیات، کشاورزی، صنعت، محیط زیست و استمرار توسعه هر منطقه به شمار میرود. در سرزمینی که سالهاست با پیامدهای خشکسالی، تغییرات اقلیمی، کاهش بارندگی و افزایش فشار بر منابع طبیعی مواجه است، حفاظت از منابع آب به یکی از مهمترین الزامات توسعه پایدار تبدیل شده است؛ موضوعی که در استان کرمانشاه نیز بهطور مستقیم با آینده بخشهای مختلف اقتصادی و اجتماعی گره خورده است.
در این میان، منابع آب زیرزمینی جایگاه ویژهای دارند. آبخوانها طی سالها و حتی دههها شکل میگیرند و ذخیره آبی آنها حاصل یک فرآیند تدریجی و طولانیمدت است؛ اما برداشت بیرویه و بیش از ظرفیت از این منابع میتواند در مدت کوتاهی تعادل آنها را برهم بزند. کاهش سطح آب زیرزمینی، افت دبی چاهها، افزایش هزینه استحصال آب، خشک شدن چشمهها و قنوات، فرونشست زمین و آسیب به زیستبومهای وابسته به منابع آبی، بخشی از پیامدهایی است که در صورت تداوم برداشتهای غیرمجاز و غیرمتعارف میتواند گریبان مناطق مختلف را بگیرد.
چاههای غیرمجاز در این میان یکی از مصادیق مهم برداشت خارج از چارچوب از منابع آب زیرزمینی هستند. حفر چاه بدون مجوز یا برداشت بیش از میزان تعیینشده، صرفاً یک تخلف اداری یا حقوقی نیست؛ بلکه میتواند بر تراز کلی آبخوانها اثر بگذارد و بخشی از منابعی را که باید برای تأمین نیازهای شرب، کشاورزی، صنعت و محیط زیست در اختیار نسلهای آینده باقی بماند، با سرعت بیشتری از چرخه طبیعی خارج کند.
از همین رو، برخورد با چاههای غیرمجاز در سالهای اخیر از یک اقدام صرفاً انتظامی و اجرایی فراتر رفته و به بخشی از سیاست مدیریت منابع آب تبدیل شده است. در این مسیر، انسداد چاههای غیرمجاز، نصب کنتورهای هوشمند، کنترل میزان برداشت، اصلاح و تعدیل مصرف، پایش میدانی و ایجاد هماهنگی میان دستگاههای اجرایی، قضایی، انتظامی و بخش کشاورزی، مجموعهای از اقداماتی است که میتواند به تعادلبخشی منابع آب زیرزمینی کمک کند.
کرمانشاه نیز در همین مسیر، برنامههایی را برای ساماندهی برداشت از منابع آب زیرزمینی دنبال کرده است. آمارهای ارائهشده از سوی مسئولان استان نشان میدهد طی سال گذشته و سال جاری، تعداد قابل توجهی از چاههای غیرمجاز مسدود شده و بخشی از آبی که پیش از این از طریق برداشتهای غیرمجاز وارد چرخه مصرف میشد، از دسترس این برداشتها خارج شده است.
با این حال، انسداد چاهها پایان مسیر نیست. آنچه اهمیت دارد، استمرار نظارت، جلوگیری از حفر چاههای جدید، کنترل اضافهبرداشت، ارزیابی میزان صرفهجویی واقعی و تبدیل اقدامات مقطعی به یک برنامه پایدار برای حفاظت از آبخوانهاست؛ چرا که نتیجه نهایی این اقدامات باید در وضعیت منابع آب، میزان برداشت، پایداری آبخوانها و امنیت آبی استان قابل مشاهده باشد.
در چنین شرایطی، مسئولان استان بر ضرورت مشارکت همه دستگاهها و استفاده از ظرفیت دانشگاهها و دانش کارشناسی برای عبور از چالش کمآبی تأکید دارند؛ رویکردی که نشان میدهد مدیریت آب دیگر موضوع یک دستگاه خاص نیست و نیازمند یک همکاری فراگیر و مستمر است.
انسداد چاههای غیرمجاز؛ یک اولویت برای حفاظت از آبخوانها
طهماسب نجفی، معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری کرمانشاه، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به اقدامات انجامشده برای مقابله با برداشتهای غیرمجاز از منابع آب زیرزمینی اظهار کرد: کرمانشاه در زمینه انسداد چاههای غیرمجاز یکی از استانهای برتر کشور محسوب میشود و در سال گذشته یکهزار و ۴۳۸ حلقه چاه غیرمجاز با تلاش دستگاههای متولی مسدود شده است.
وی افزود: از ابتدای سال جاری نیز ۴۷۵ حلقه چاه غیرمجاز در استان مسدود شده که این سطح از عملکرد قابل تقدیر است و نشان میدهد دستگاههای متولی موضوع حفاظت از منابع آب را با جدیت دنبال میکنند.
معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری کرمانشاه با تأکید بر اهمیت حفاظت از منابع آب زیرزمینی گفت: چاههای غیرمجاز یک تهدید بسیار جدی برای منابع آب زیرزمینی و توسعه پایدار استان محسوب میشوند و به همین دلیل تمامی دستگاههای متولی باید در روند اجرای برنامه انسداد این چاهها مشارکت فعال داشته باشند.
نجفی ادامه داد: مقابله با برداشتهای غیرمجاز از منابع آب نیازمند همکاری مجموعهای از دستگاههاست و نمیتوان این موضوع را صرفاً محدود به یک مجموعه اجرایی دانست؛ چرا که حفاظت از منابع آب، موضوعی فرابخشی است و آثار آن نیز تمامی بخشهای استان را تحت تأثیر قرار میدهد.
وی درباره برنامه انسداد چاههای غیرمجاز در سال جاری نیز عنوان کرد: این برنامه پس از جمعبندی کارشناسی و تعامل با وزارت نیرو در زمینه چاههای غیرمجاز، نصب کنتورهای هوشمند و صرفهجویی از محل اصلاح و تعدیل، نهایی خواهد شد.
معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری کرمانشاه تأکید کرد: پس از نهایی شدن برنامه، با تمام توان برای تحقق اهداف تعیینشده تلاش خواهیم کرد و انتظار میرود دستگاههای مسئول نیز با هماهنگی و جدیت بیشتری در اجرای این برنامه مشارکت داشته باشند.
دانشگاه در کنار مدیریت آب؛ از آمار انسداد تا سنجش صرفهجویی واقعی
نجفی همچنین بر ضرورت استفاده از تجربیات و دانش اساتید دانشگاهی برای حل چالشهای مرتبط با آب و انرژی تأکید کرد و گفت: حل چالش بیآبی و ناترازی انرژی بدون همراهی اساتید دانشگاه امکانپذیر نیست.
وی افزود: تلاش میکنیم بسترهای لازم برای حضور بیشتر اساتید دانشگاه در کارگروههای مرتبط فراهم شود تا تصمیمگیریها در حوزه آب و انرژی با استفاده از ظرفیت علمی و کارشناسی موجود انجام شود.
این رویکرد در شرایطی مطرح میشود که موضوع حفاظت از منابع آب تنها به افزایش تعداد چاههای مسدودشده محدود نمیشود و سنجش میزان واقعی صرفهجویی، کاهش برداشت و تأثیر این اقدامات بر وضعیت آبخوانها نیز اهمیت دارد.
بهرام درویشی، مدیرعامل شرکت آب منطقهای کرمانشاه، در گفتگو با خبرنگار مهر با تأکید بر اینکه اقدامات انجامشده در حوزه سازگاری با کمآبی و حفاظت از منابع آب حاصل یک فرآیند جمعی و برنامهمحور است، اظهار کرد: همگرایی میان دستگاههای اجرایی، قضایی، انتظامی، امنیتی و سایر مجموعههای مرتبط در استان، زمینه اجرای مؤثرتر برنامههای حفاظت از منابع آب را فراهم کرده است.
وی افزود: اقدامات انجامشده در حوزه سازگاری با کمآبی در راستای احکام برنامه هفتم، نتیجه همکاری و همافزایی مجموعهای از دستگاههای ذیمدخل در استان است و مدیریت عالی استان، معاونت هماهنگی امور عمرانی، دفتر فنی، دستگاه قضایی، مجموعههای امنیتی و انتظامی، سازمان جهاد کشاورزی، شرکت آب و فاضلاب، شرکت توزیع نیروی برق، سازمان مدیریت و برنامهریزی، صداوسیما، مدیریت بحران و پدافند غیرعامل و دیگر مجموعههای مرتبط در این مسیر نقش مؤثری داشتهاند.
درویشی تصریح کرد: یکی از شاخصهای مهم در ارزیابی عملکرد شرکتهای آب منطقهای، موضوع تعادلبخشی و حفاظت از منابع آب زیرزمینی است و عملکرد استان کرمانشاه در این حوزه حاصل اجرای برنامههای مشخص و مشارکت دستگاههای مختلف بوده است.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای کرمانشاه گفت: در فاصله شهریور ۱۴۰۴ تا شهریور ۱۴۰۵، در مجموع ۹۱۸ حلقه چاه غیرمجاز در استان مسدود شده که برآورد آبدهی این چاهها حدود ۸۴.۵ میلیون مترمکعب بوده است.
وی ادامه داد: رویکرد استان در این بخش، حفاظت از منابع آب زیرزمینی و ساماندهی برداشتهای غیرمجاز بوده و در کنار اقدامات کمی، لازم است آثار و نتایج این اقدامات از نظر میزان صرفهجویی واقعی در منابع آب، کاهش برداشت و آثار اقتصادی آن نیز بهصورت دقیق ارزیابی و تحلیل شود.
درویشی با اشاره به اهمیت اقتصادی آب اظهار کرد: با توجه به ارزشگذاری آب در چارچوب مقررات و احکام قانونی مربوط، میزان آبی که از طریق انسداد چاههای غیرمجاز از چرخه برداشت غیرمجاز خارج میشود، دارای ارزش اقتصادی قابل توجهی است و لازم است این موضوع در برنامهریزیهای توسعهای و مدیریت منابع آب مورد توجه قرار گیرد.
وی یکی از اقدامات مهم انجامشده در سال جاری را اجرای برنامه مشترک میان شرکت آب منطقهای و شرکت توزیع نیروی برق عنوان کرد و گفت: در قالب این برنامه، مدیریت همزمان مصرف برق و برداشت آب از چاهها مورد توجه قرار گرفته و در موارد مرتبط با اضافهبرداشت، قطع برق انشعابات غیرمجاز و سایر اقدامات قانونی، زمینه مدیریت بهتر برداشت از منابع آب فراهم شده است.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای کرمانشاه افزود: نصب کنتورهای هوشمند، بازدیدهای میدانی و اجرای گشتهای نظارتی نیز در حال پیگیری است و لازم است آثار کمی این اقدامات پس از جمعآوری دادهها و انجام تحلیلهای کارشناسی، بهصورت دقیق اعلام شود.
پشتیبانی انتظامی و استمرار برنامه؛ حلقههای تکمیلکننده حفاظت از آب
درویشی در بخش دیگری از سخنان خود بر ضرورت تقویت پشتیبانی انتظامی از مأموریتهای حفاظت از منابع آب تأکید کرد و گفت: اجرای برخی مأموریتهای مرتبط با انسداد چاههای غیرمجاز و برخورد با تخلفات، نیازمند تأمین الزامات انتظامی و حفاظتی است تا مأموران شرکت آب منطقهای بتوانند وظایف قانونی خود را در شرایط ایمن و با هماهنگی لازم انجام دهند.
وی خاطرنشان کرد: محدودیتهای موجود در حوزه پشتیبانی و همراهی انتظامی در برخی موارد موجب کند شدن فرآیند اجرای مأموریتها شده است و لازم است با توجه به شرایط و ظرفیتهای موجود، سازوکاری هماهنگ و عملیاتی برای پشتیبانی از مأموریتهای حفاظت از منابع آب پیشبینی شود.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای کرمانشاه همچنین بر تعیین تکلیف سازوکار استفاده از یک نهاد بیطرف در برخی فرآیندهای مرتبط با اجرای احکام و اقدامات حفاظتی تأکید کرد و گفت: ضروری است این موضوع در چارچوب ضوابط و مقررات بررسی و تعیین تکلیف شود تا فرآیندهای اجرایی با انسجام و شفافیت بیشتری دنبال شود.
درویشی در ادامه با اشاره به وضعیت اعتبارات شرکت آب منطقهای کرمانشاه اظهار کرد: در حوزه اعتبارات عمرانی مصوبات سفر، حدود یکهزار و ۴۰۰ میلیارد تومان اعتبار پیشبینی شده بود که حدود یکهزار و ۲۰۰ میلیارد تومان آن تخصیص یافت و علاوه بر آن، منابع دیگری نیز از محل صندوق توسعه در اختیار پروژهها قرار گرفت.
وی افزود: در مجموع، بخش قابل توجهی از اعتبارات پیشبینیشده تخصیص یافته و تلاش شده است منابع تخصیصی در چارچوب اعتبارات مصوب و بدون انحراف از محلهای تعیینشده، در پروژهها هزینه شود.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای کرمانشاه درباره اعتبارات سال ۱۴۰۵ نیز گفت: بر اساس تخصیصهای انجامشده تاکنون، حدود ۷۳۰ تا ۷۴۰ میلیارد تومان اعتبار به شرکت اختصاص یافته که بخش قابل توجهی از آن بهصورت نقدی بوده و روند جذب و هزینهکرد اعتبارات مطابق ضوابط در حال پیگیری است.
درویشی در پایان با قدردانی از مجموعه دستگاههای عضو شورای حفاظت از منابع آب و شورای سازگاری با کمآبی استان گفت: تداوم این همکاری و همافزایی میتواند زمینه اجرای دقیقتر احکام برنامه هفتم و دستیابی به اهداف تعیینشده در حوزه حفاظت و تعادلبخشی منابع آب را فراهم کند.
وی تأکید کرد: هدف اصلی باید این باشد که برنامههای مدیریت منابع آب، مستقل از تغییر مدیران و مسئولان، بهصورت مستمر و مبتنی بر برنامه دنبال شود و اقدامات انجامشده در نهایت به تحقق اهداف تعیینشده برای حفاظت از منابع آب زیرزمینی و کاهش برداشتهای غیرمجاز منجر شود.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای کرمانشاه خاطرنشان کرد: بر اساس برنامههای پیشبینیشده، هدفگذاریهای قابل توجهی برای صرفهجویی و تعادلبخشی منابع آب زیرزمینی وجود دارد و اقدام انجامشده در سال گذشته بخشی از این مسیر است؛ بنابراین باید این روند با برنامهریزی، پایش مستمر و همکاری همه دستگاههای مرتبط ادامه پیدا کند.
تداوم انسداد چاههای غیرمجاز، جلوگیری از شکلگیری برداشتهای جدید، توسعه کنتورهای هوشمند، ارزیابی دقیق میزان صرفهجویی واقعی و تقویت پشتیبانی اجرایی و انتظامی، میتواند مسیر حفاظت از آبخوانهای کرمانشاه را از اقدامات مقطعی به یک برنامه پایدار تبدیل کند؛ مطالبه اصلی در این مسیر، انتشار منظم و شفاف نتایج اقدامات، از جمله میزان کاهش برداشت و اثر آن بر منابع آب زیرزمینی است تا مردم و مسئولان بتوانند نتیجه واقعی سیاستهای حفاظت از آب را در یک فرآیند مستمر و قابل سنجش دنبال کنند.اگر بخواهید، میتوانم در مرحله بعد همین گزارش را با ادبیات جشنوارهایتر و روایتمحورتر، با تیتر بسیار خلاقانهتر و شروعی کوبندهتر هم بازطراحی کنم، بدون اینکه از چارچوب خبری مهر خارج شود.